Uchwała antysmogowa na Śląsku: terminy wymiany kotłów i kominków, czym nie wolno palić, kary

Na całym Górnym Śląsku, a także w pozostałej części województwa, obowiązuje uchwała Sejmiku Województwa Śląskiego z 7 kwietnia 2017 r. w sprawie ograniczeń w eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw, czyli tak zwana uchwała antysmogowa. Według urzędu marszałkowskiego obowiązuje od 1 września 2017 r. i dotyczy instalacji uruchomionych przed tą datą.

Terminy wymiany kotłów

Wiek kotła liczy się na dzień 1 września 2017 r. Uchwała przewiduje cztery terminy:

• do 31 grudnia 2021 r. kotły starsze niż 10 lat (z 2006 r. i starsze) oraz instalacje bez tabliczek znamionowych,
• do 31 grudnia 2023 r. kotły w wieku od 5 do 10 lat (z lat 2007–2012),
• do 31 grudnia 2025 r. kotły młodsze niż 5 lat (od 2013 r. do 31 sierpnia 2017 r.),
• do 31 grudnia 2027 r. kotły klasy 3 lub 4 według normy PN-EN 303-5:2012.

Wojewódzki projekt „Przywracamy Błękit” przypomina, że od 1 stycznia 2026 r. eksploatacja kotłów wyprodukowanych w latach 2013–2017, które nie spełniają wymagań klasy 3 lub 4, jest zakazana. Termin dla kotłów klasy 3 i 4 upływa więc dopiero 31 grudnia 2027 r.

Kominki i piece

Miejscowy ogrzewacz powietrza, np. kominek, trzeba było wymienić do 31 grudnia 2022 r. na urządzenie spełniające wymagania rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1185 z 24 kwietnia 2015 r. Wyjątek: instalacja osiąga sprawność cieplną co najmniej 80 procent albo ma urządzenie do redukcji emisji pyłu.

Czym nie wolno palić

Według broszury urzędu marszałkowskiego w województwie śląskim zabronione jest spalanie:

• flotokoncentratów i mułów węglowych oraz mieszanek z ich użyciem,
• paliw, w których udział węgla kamiennego o uziarnieniu poniżej 3 mm przekracza 15 procent masy,
• węgla brunatnego i paliw stałych z jego użyciem,
• biomasy stałej o wilgotności w stanie roboczym powyżej 20 procent (drewna mokrego).

Kary

Nieprzestrzeganie uchwały jest wykroczeniem. Mandat karny nałożony przez strażnika gminnego lub miejskiego albo policjanta nie może przekroczyć 500 zł. Grzywna wymierzona wyrokiem sądu może wynieść od 20 do 5000 zł. Przy utrzymującym się naruszaniu uchwały gmina może też wydać decyzję nakazującą ograniczenie oddziaływania na środowisko, a w razie jej niewykonania wstrzymanie użytkowania instalacji.

Kto i jak kontroluje

Kontrole palenisk prowadzą gminy. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta może upoważnić do nich urzędników oraz funkcjonariuszy straży gminnej lub miejskiej. Według broszury kontrole obejmują zarówno zgłoszenia telefoniczne, jak i rutynowe patrole na terenach, gdzie jest dużo urządzeń na paliwa stałe. Program ochrony powietrza wyznacza minimum 50 kontroli rocznie dla aglomeracji górnośląskiej. Gmina, która nie przeprowadzi wymaganej liczby kontroli, może zostać ukarana kwotą do 500 000 zł.

Kontroler sprawdza urządzenie grzewcze i paliwo, a w razie podejrzeń może pobrać próbkę popiołu. Udział rzeczoznawcy nie jest do tego konieczny, jeśli kontroler jest przeszkolony i ma wyposażenie. Utrudnianie kontroli jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności do lat 3.

Zakaz spalania odpadów

Niezależnie od uchwały obowiązuje zakaz spalania odpadów w kotłach i piecach domowych. Przepisy dopuszczają ich spalanie wyłącznie w spalarniach lub współspalarniach odpadów. Kto przekształca odpady termicznie poza nimi, podlega karze aresztu lub grzywny. Broszura przypomina też, że „młody węgiel kamienny” to potoczna nazwa węgla brunatnego, a ekogroszek brunatny to nadal węgiel brunatny, czyli paliwo zakazane na Śląsku.

Jak ustalić, do kiedy wymienić kocioł

Urząd marszałkowski radzi zacząć od sprawdzenia wieku kotła na dzień 1 września 2017 r., a następnie na podstawie obliczonego wieku przypisać go do jednej z grup. Jeśli kocioł nie ma tabliczki znamionowej, traktuje się go jak najstarszą grupę, czyli z terminem 31 grudnia 2021 r. Dopiero kotły klasy 3 lub 4 według normy PN-EN 303-5:2012 mają dłuższy termin, do końca 2027 r. Aktualną tabelę terminów publikuje portal powietrze.slaskie.pl w zakładce Terminy wymiany źródeł ciepła.

Dlaczego to ważne

Projekt „Przywracamy Błękit” wskazuje, że poza ryzykiem mandatu do 500 zł lub grzywny sięgającej 5 tysięcy złotych używanie starych pieców to przede wszystkim zagrożenie dla zdrowia. Emisja pyłów zawieszonych i rakotwórczych substancji wpływa według urzędu na zdrowie mieszkańców, od kaszlu i alergii po choroby układu krążenia i oddechowego.

Co to oznacza dla ciebie

Sprawdź rok produkcji i klasę swojego kotła na tabliczce znamionowej. Jeśli to kocioł klasy 3 lub 4, masz czas do 31 grudnia 2027 r., ale przy planowaniu wymiany warto sprawdzić dofinansowanie. Drewno do kominka lub pieca kup z wilgotnością poniżej 20 procent. W sprawie wątpliwości pisz na srodowisko@slaskie.pl, adres Departamentu Ochrony Środowiska Urzędu Marszałkowskiego.